Πριν από δύο εβδομάδες, το ρεπορτάζ μιας εφημερίδας για τα στεγαστικά προγράμματα στα προάστια του Παρισιού ανέφερε ότι οι εμβολιασμοί κατά της νέας γρίπης είναι αισθητά λιγότεροι από τους προβλεπόμενους. Ο λόγος, σύμφωνα με το περιοδικό Le Parisien, που επικαλέστηκε τοπικούς αξιωματούχους και γιατρούς των σχολείων και ιατρικών κέντρων, ήταν μια φήμη στους κόλπους της μουσουλμανικής κοινότητας, που εξαπλώθηκε ταχύτατα μέσω Ιντερνετ και μηνυμάτων sms, ότι το εμβόλιο περιέχει χοιρινό.

Στοιχεία από λίπος καρχαρία και αυγά κότας αποτελούν μέρος του εμβολίου, αλλά όχι χοιρινό, ανέφερε η εφημερίδα. Επικαλέστηκε δε τις δηλώσεις του Μοχάμεντ Χένιτσε, επικεφαλής μιας τοπικής οργάνωσης 20 μουσουλμανικών τεμενών, ο οποίος αναγνώρισε την ύπαρξη της φήμης και διαβεβαίωσε ότι «οποιοσδήποτε μουσουλμάνος επιθυμεί να κάνει το εμβόλιο, μπορεί να το κάνει χωρίς να προσβάλει το Ισλάμ».

Με την ευκαιρία, το περιοδικό Le Parisien σημείωσε τη διαπίστωσή του. Εγιναν, σύμφωνα με το σχετικό άρθρο, 65.000 εμβολιασμοί στο Σεν-Σεντ Ντενί, το διοικητικό διαμέρισμα με τους περισσότερους μουσουλμάνους στη Γαλλία, αλλά 150.000 στο όχι και τόσο πολυπολιτισμικό διαμέρισμα του Οτ-ντε Σεν.

Σύμφωνα με μία από τις χειρότερες εκδοχές που προβλήθηκαν ως πιθανές εξηγήσεις, οι αριθμοί αντανακλούν έναν βαθύ διχασμό της Γαλλίας –με απόηχο και σε άλλες χώρες– μεταξύ δύο κοινωνιών: του πληθυσμού των Γάλλων πολιτών γαλλικής καταγωγής και του μουσουλμανικού πληθυσμού (που εκτιμάται ότι φθάνει τα έξι εκατ. άτομα εκ των συνολικά οκτώ εκατ. μεταναστών και Γάλλων πολιτών, κυρίως αραβικής καταγωγής). Θα έμπαινε κανείς στον πειρασμό να πει ότι ο μεγαλύτερος φόβος της Γαλλίας και της Ευρώπης είναι η ύπαρξη παράλληλων ισλαμικών κοινοτήτων που λειτουργούν χωρίς να έχουν εμπιστοσύνη, σεβασμό ή πίστη στις εθνικές αρχές.

Μια καλύτερη εκδοχή; Μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι αμφιβολίες των κατοίκων του Σεν-Σεντ-Ντενί για το εμβόλιο αντανακλούν πρωτίστως τον χαρακτηριστικό γαλλικό σκεπτικισμό ότι μια κακή αντίδραση του οργανισμού είναι πιθανό να σκοτώσει ταχύτερα από την ίδια τη γρίπη.

Αλλά αυτό δεν είναι το θέμα. Το θέμα είναι είναι ότι μια χώρα με επιρροή και επίπεδο μαθαίνει τώρα για την κλονιζόμενη επί μήνες εθνική της ταυτότητα. Εφθασε στο σημείο να αντιμετωπίσει μερικά από τα ζητήματα που διχάζουν το Ισλάμ και την ευρωπαϊκή κοινωνία· και έπειτα πισωπάτησε με νευρικότητα, επιστρέφοντας στις θορυβώδεις πολιτικές ζώνες ασφαλείας όπου ελάχιστα σημαντικά συμβαίνουν. Εκεί βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή. Η τρέχουσα συζήτηση στη Γαλλία για την απαγόρευση της μπούργκας αποτελεί επί της ουσίας μια πολιτικοποιημένη υποχώρηση από μια δυνάμει ουσιαστική συζήτηση για την προοπτική των μουσουλμάνων να αναλάβουν μια πιο ευδιάκριτη γαλλική ταυτότητα. Το ότι η συζήτηση για την εθνική ταυτότητα έχει εξελιχθεί σε γρίφο καταδεικνύει πόσο δύσκολος είναι ο χειρισμός του ζητήματος για τους Ευρωπαίους ηγέτες.

Ο πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί άρχισε να μιλάει για την εθνική ταυτότητα κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2009. Η θέση του ήταν ότι το γαλλικό μοντέλο ενσωμάτωσης του μουσουλμανικού πληθυσμού δεν φαίνεται να λειτουργεί πια και ότι το νόημα της φράσης «είμαι Γάλλος» γίνεται αόριστο. Ο κ. Σαρκοζί μίλησε γι’ αυτή τη φθίνουσα προθυμία μας «να μοιραζόμαστε έναν κοινό πολιτισμό, μια κοινή φαντασία, μια κοινή ηθική». Και η Γαλλία, υπογράμμισε, «ζητάει απ’ όσους επιθυμούν να συνδέσουν το πεπρωμένο τους με το δικό της να μοιραστούν την ιστορία και τον πολιτισμό της. Το να είσαι Γάλλος σημαίνει να αποδέχεσαι μια μορφή πολιτισμού, τις αξίες και τη συμπεριφορά».

Αυτά που δήλωσε ο πρόεδρος αντανακλούσαν αναμφισβήτητα μιαν αίσθηση κλιμακούμενης αποξένωσης, αλλά και κάποια πολιτική σκοπιμότητα. Οι λεπτομέρειες στις φράσεις του έδειχναν να αποσκοπούν στον εφησυχασμό των δεξιών ψηφοφόρων εν όψει των δημοτικών εκλογών του Μαρτίου. Με την οικονομία να τον προβληματίζει, ο κ. Σαρκοζί έπειτα ανέθεσε την αποστολή της εθνικής ταυτότητας στον πρώην Σοσιαλιστή και υπουργό Μετανάστευσης, Ερίκ Μπεσόν. Στην πορεία, το επίκεντρο της συζήτησης απομακρύνθηκε από τους μετανάστες ή το Ισλάμ.

Γιατί; «Μήπως επειδή ντρεπόμαστε να χειριστούμε τέτοιου είδους ζητήματα στη Γαλλία;», διερωτήθη ο Ιβάν Ριουφόλ, αρθρογράφος της εφημερίδας Figaro. Η απάντηση είναι: Οχι ακριβώς, αλλά οι Γάλλοι νιώθουν τρομερά άβολα με ζητήματα που αγγίζουν τα όρια της γαλλικής πολιτικής ορθότητας. Επιπλέον, ο κατασκευασμένος θόρυβος για το θέμα της μπούργκας, οδήγησε στο συμπέρασμα ότι ο Νικολά Σαρκοζί δεν εξήγησε ποτέ με πραγματικούς όρους τι είναι αυτό ακριβώς που η γαλλική ταυτότητα απαιτεί από τους μουσουλμάνους.

Στην Ολλανδία, η πρόεδρος του Εργατικού Κόμματος, Λίλιαν Πλούμεν, είχε δηλώσει με ευθύτητα πέρυσι ότι για τους Ολλανδούς όλη αυτή ιστορία με το Ισλάμ σημαίνει ότι πρέπει να τεθεί τέλος στις απόπειρες να καταπνιγεί η ολλανδική κριτική για τις θρησκείες. Οι διπλές εθνικότητες πρέπει να εξαλειφθούν, είπε· και οι ποινές κατά ταραχοποιών αλλοδαπών πρέπει να είναι αρκετά αυστηρές ώστε να μην ισοδυναμούν με τιμητικά παράσημα. Ο Νικολά Σαρκοζί αφ’ ενός αποφεύγει να αποσαφηνίσει πώς οι μουσουλμάνοι θα γίνουν «πιο Γάλλοι», αφ’ ετέρου έχει ξεχάσει την προεκλογική υπόσχεση του 2006 για ένα πρόγραμμα δράσης που θα κινητοποιούσε το έθνος και θα αποτελούσε συμβολική επίθεση εναντίον όλων των παραγόντων εκείνων που μπορούν να οδηγήσουν στον αποκλεισμό πολλών μουσουλμάνων από την εκπαιδευτική ελίτ, τα καλύτερα επαγγέλματα και την πολιτική.

The New York Times